„Donacija nije bauk. Žena je biološka majka i sve vreme utiče na razvoj ploda“, kaže dr Sonja Lazarovska

Dr Sonja Lazarovska: „Priroda je najmoćnija. Ona nam pomaže i o svemu na kraju ona odlučuje.“

Dr Sonja Lazarovska je ginekolog-akušer, specijalista reproduktivne medicine, čije ime budi veliko poštovanje među roditeljima koji su dugo čekali potomstvo. Ona je suosnivač „Prague Fertility Centre“, ugledne klinike za vantelesnu oplodnju i očuvanje plodnosti u Pragu. Dr Sonja Lazarovska je krčila sasma svoj profesionalni put, od Podgorice preko Skoplja do Praga, penjući se uz vrtoglave serpentine nove oblasti u medicini gde su joj često jedini putokazi bili znanje, intuicija i vera u majku-prirodu.

Dr Sonja Lazarovska: „Dijete koje se rodi posle donacije je, kao i svako drugo dijete, kao i svaki drugi čovjek, tek jedno malo zrno u ovom kosmosu i sasvim praiskonski čisto“

Kakav je vaš stav u vezi vantelesne oplodnje sa doniranim jajnim ćelijama?
Dr Sonja Lazarovska: Danas je sigurno da za donaciju jajnih ćelija postoje medicinske indikacije. Iz višedecenijskog iskustva u oblasti reproduktivne medicine, jasno je da se poslednjih dvadesetak godina pogoršava situacija sa tzv. ženskim faktorom steriliteta, najviše zbog odlaganja rađanja prvog djeteta posle 35. godine. Štaviše, često se srećemo sa parovima koji prvo dijete planiraju tek oko 40. godine. Naravno, nekad se izgubi dragocjeno vrijeme i posle liječenja drugih faktora. Vrlo često, posle niza pokušaja i liječenja, ukoliko se ne ostvari trudnoća, donacija preostaje kao jedino rešenje problema godina žene.
Sve u svemu, kod žene posle 40-te znatno opada rezerva jajnih ćelija, kao i njihov kvalitet.
Smanjuje se šansa za prirodno začeće, kao i šansa za začeće pomoću metoda asistirane reprodukcije. Posle 45. godine trudnoća se ostvaruje vrlo rijetko. Takođe je neophodno naglasiti da postoji niz oboljenja koja mogu definitivno uništiti tkivo jajnika, kao i genetskih problema zbog kojih nije moguće ostvariti trudnoću sa vlastitim jajnim ćelijama. To nazivamo apsolutnim indikacijama i tada za ženu ne postoji druga mogućnost začeća. Naravno, donacija je jedna od kontroverznijih i osjetljivih tema, koja se rešava na stručnom, laičkom i religioznom nivou. Uzimajući u obzir sve navedene činjenice, tj. ukoliko sagledamo indikacije, doktori i pacijenti nemaju problema oko prihvatanja svih aspekata donacije. Istina, ponekad se mora proći vrlo komplikovan put liječenja sa sopstvenim jajnim ćelijama, i na kraju prihvatiti donacija. To naravno nije niti jednostavno, niti lako. Vrlo često je prije donošenja konačne odluke potrebna pomoć psihologa. Kao što vidite, ne može ni tada doktor odlučiti za pacijente ili ih navesti na donaciju. Odluku moraju donijeti sami.

Rezultati epigenetike

Da li je i ginekolog, specijalista za reproduktivnu medicinu, nekad u ulozi psihologa?
Da, ginekolog, specijalista u ovoj oblasti, često je u ulozi psihologa i mora pacijentima pomoći da sagledaju sve aspekte, prije nego donesu odluku. Najgore je kada o donaciji diskutuju laici koji, ne poznajući problematiku, zastrašuju i šire razne fame u vezi donacije. Nažalost, takve stavove ponekad iznose čak i neki doktori. Dijete koje se rodi posle donacije je, kao i svako drugo dijete, kao i svaki drugi čovjek, tek jedno malo zrno u ovom kosmosu i sasvim praiskonski čisto. Presudno je da se jedan par odlučio da podari taj dragocjeni život i da se brinu o svom djetetu. Ne znam bolje roditelje od naših pacijenata koji se odluče da na ovaj način dobiju potomka. Zaslužuju svako divljenje. Zašto bi usvajanje djeteta bilo humaniji čin od donacije jajnih ćelija? Kod donacije jajnih ćelija je sačuvana genetika oca. Osim toga, od prvog trenutka, od oživljavanja embriona u materici pa sve do rođenja djeteta, cijeli razvoj se odvija preko krvi majke i preko njenog organizma. Žena tada postaje biološka majka. Sve vrijeme utiče na razvoj ploda, razvija se materinski instinkt. Moguće je da preko krvi i ovog tipa himerizma dolazi do prenosa nekih genetskih informacija i sklonosti. Epigenetika je oblast koja se bavi ispitivanjem ovog fenomena. 

Procedura za donaciju

Kakva je procedura u klinici PFC u Pragu za donaciju jajnih ćelija?
Dr Sonja Lazarovska: Prije svega je potrebno znati da se procedura odvija prema zakonskim propisima koji su, s jedne strane dosta liberalni i omugućuju liječenje svih medicinskih indikacija, međutim, s druge strane su strogi i isključivi. Osnovni princip je anonimnost koja je pacijentima garantovana. Takođe se anonimnost garantuje i donatorki.
Pacijentkinji koja se liječi može biti maksimalno 49 godina i mora priložiti opsežnu zdravstvenu dokumentaciju i nalaze kojima se utvrđuje njeno opšte zdravstveno stanje.
Za to je neophodno uraditi internistički nalaz sa krvnim analizama i EKG snimkom.
Ukoliko pacijentkinja ima povećan pritisak, šećer, probleme sa štitnom žlijezdom, proširene vene ili bilo koji drugi zdravstveni problem, zahtijevaju se detaljniji pregledi kod adekvatnih specijalista. Zahtijeva se normalan ginekološki nalaz, normalan hormonalni status koji uključuje i pregled štitne žlijezde, procjena stanja materice. Isključuju se infekcije koje bi mogle uticati na  tok trudnoće, kao i seksualno prenosive bolesti. UZV dojki postaje obavezan pregled, dok se mamograf dojki preporučuje kod pacijentkinja preko 45 godina. Ukoliko postoji neki rizik, ranije utvrđen nalaz na dojci ili familijarni rizik, može se mamograf uraditi i kod mlađih pacijentkinja. Sve u svemu, najvažnije je ustanoviti da je zdravstveno stanje žene dobro. Time se smanjuje rizik u planiranoj trudnoći. Sa strane donatorke je učešće u programu limitirano uzrastom od 18-35 godina. Obavezni su pregledi kod ginekologa, interniste i genetičara. Moraju biti negativni testovi za seksualno prenosive bolesti i specifične infekcije, normalan ginekološki nalaz i ovarialna rezerva. Ginekolog, internista i klinički genetičar prolaze sa donatorkom anamnezu, pregledaju sve predviđene analize i genetske testove, posle čega se odobrava priprema donatorke. Inače se vodi računa o podudarnosti donatorke i pacijentkinje (recipijenta) u fenotipskom smislu, kao i o podudarnosti krvne grupe. Pacijenti sami odlučuju o tome da li će i kada saopštiti djetetu ovu činjenicu. Iz iskustva znamo da većina pacijenata to ne rešava sa djetetom i ne žele da posle devet mjeseci trudnoće i porođaja daju neka objašnjenja. Lično mislim da na to imaju pravo i da svako u tom smislu donosi svoju odluku. 

„Prague Fertility Centre“ je u samom vrhu VTO klinika u Pragu. Ove godine slavi deceniju postojanja!

Rejting PFC

Kakav je rejting Prague Fertility Centra u odnosu na druge klinike u Pragu za vantelesnu oplodnju doniranim jajnim ćelijama?
Dr Sonja Lazarovska: Što se tiče Prague Fertility Centra (PFC), on je postigao ogroman uspjeh u svim krajevima bivše Jugoslavije. Skromno rečeno, svjesna sam da sam i lično tome doprinijela. Radilo se o ozbiljnom radu i pristupu koji je donio vrlo dobre rezultate. Osim toga, uspostavio se most povjerenja sa pacijentima, što mi izuzetno znači i daje veliku satisfakciju za budući rad. Formirala sam tim saradnica koje se brinu za naše pacijente i pomažu im da lakše savladaju organizaciju oko dolaska u Prag. Vrlo često su i one u ulozi psihologa, tako da pomažu pacijentima da lakše prebrode sve aspekte liječenja. U toku boravka u Pragu sa njima su u svakodnevnoj vezi, sve do kraja procedure (prenosa embriona), da bi se lakše eliminisao stres, što je najvažnije. Danica Vignjević, Marija Ćulibrk, Ksenija Medved, Jelena Kubat i Bogdanka Langerbergerova su „naše gore list!“ i veliki jak tim za svaku pomoć. Tu je i sestra Slađa sa velikim iskustvom u našoj oblasti medicine i Suzana Krstevska na recepciji klinike PFC, koju svi zapamte po osmehu i ljubaznosti.

Isti princip rada kao sa našim pacijentima, imamo i sa donatorkama. Pažljivo ih pripremamo i  brinemo se da kod ovih mladih žena ne nastanu neželjene komplikacije. Na taj način se i kod njih proširio dobar glas o našem centru.
U mogućnosti smo da relativno brzo planiramo liječenje, i da pacijenti, od trenutka kada nam se jave, za dva –tri mjeseca već mogu imati isplaniranu proceduru.
Iz svih ovih razloga rejting PFC u Češkoj Repblici je na najvišem nivou. Prague Fertility Centre danas  zauzima jedno od najuglednijih mjesta među češkim klinikama, kojih ima oko 50. To je zasta velika čast i odgovornost za ubuduće. Dodala bih da se naša klinika bavi svim metodama reproduktivne medicine i da nam se većina pacijenata javlja zbog liječenja sa „sopstvenim“ ćelijama, a ne zbog donacije. To je još jedna suvišna fama oko liječenja u Pragu i u našem centru. Upravo kod tih pacijenata koji su posle niza ciklusa vantelesne oplodnje došli iz inostranstva iz raznih država kod nas, postizali smo dobre rezultate. Sigurno je tome doprineo takođe individualan pristup, sagledavanje indikacija, pokušaj unošenja odgovarajućih promjena, novijih labaratorijskih metoda… Lično dajem veliki značaj individualnom pristupu i praćenju od strane jednog doktora. Trenutno u našem PFC imamo izvanredan ljekarski tim i trudimo se da jedan doktor od početka do kraja procedure prati svoga pacijenta.

Gornja starosna granica

Koliko je uspešna vantelesna oplodnja žene od 46 god sa doniranom jajnom ćelijom?
Dr Sonja Lazarovska: Uspješnost zavisi isključivo od godina donatorke, kvaliteta jajnih ćelija i nastalih embriona. Ukoliko nemamo istovremeno problem kod muškarca ili problem sa matericom žene, onda se kod ovih pacijentkinja uspješnost mora kretati oko 50-60%, kao kod mladih žena. Ipak, godine mogu uticati na implantaciju i tok trudnoće, tako da je potrebna opreznost i veća pažnja u toku praćenja trudnoće. Vrlo bitan je pristup doktora, partnera, porodice i okoline. S obzirom na dužinu ljudskog vijeka koji se trenutno postiže, par u ovim godinama može još uvijek odgajiti dijete.
Za mene lično bi, zbog svih ovih razloga, bila najprihvatljivija gornja starotna granica 45-46 godina. Zakon u Češkoj omogućava liječenje do 49 godina. Time se limitira i gornja granica godina kod kojih bi i prirodno bilo još moguće ostvariti trudnoću, tj. to su godine kada još uvijek žena može imati ciklus i moglo bi teoretski doći do trudnoće. Naravno, to se dešava izuzetno.
Važnija je za donaciju činjenica da u tim godinama materica može biti receptivna i može prihvatiti trudnoću (embrion). Sve je na kraju omogućeno zahvaljujući ne sasvim objašnjivom fenomenu, da tada do odbacivanja trudnoće ne dolazi. Priroda se sama se za to pobrinula. Inače,često počinjem i završavam razgovore sa pacijentima u tom duhu da mi, kao stručnjaci, moramo uraditi sve sa svoje strane, ali da na kraju odlučuje priroda sama. Priroda je svakako najmoćnija.

Branislava Mićić
Branislava Mićić

Branislava Mićić je više od četvrt veka glavni urednik ilustrovanih izdanja posvećenih „malim stvarima koje život znače“. Zanat je pekla u „Turističkoj štampi“, da bi se 2002. potpisala iza prvog srpskog licencnog nedeljnika za žene „Lisa“. Prelaskom u novinsku kuću „Color Press“ pokreće izdanje „Tina“. Godine 2009. osniva „Ona Magazin“, koji izlazi bez prekida do danas.

Trenutno nema komentara

Ostavite komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena